Een van de fundamenten van de therapie: de conflictendriehoek

Tijdens onze eerste sessie onderzoeken we wat er aan de hand is. Oftewel; wat is je probleem? Het belangrijkste is dan: wat is de oorzaak van dat probleem? Om de oorzaak (stimulus) van het probleem zichtbaarder te maken, gebruiken we de conflictendriehoek, bedacht door therapeut David Malan (1979). 

De conflictendriehoek, in het Engels ook wel de triangle of conflict genoemd. Binnen het ISTDP (Intensive Short-Term Dynamic Psychotherapy) kader helpen we je om op drie punten meer duidelijkheid te krijgen in het onderscheid tussen de uithoeken van de driehoek:

  • 1 Verdedigingsmechanismen of patronen (Defense)
  • 2 Angst, spanning of stress (Anxiety)
  • Gevoelens en impulsen (Feelings/Impulse)

     

In dit blog bespreken we de drie punten van die driehoek en waarom ze zo belangrijk zijn voor de therapie en voor jou om je klachten te verminderen. 

Verdedigingsmechanismen

Het eerste punt van de driehoek van conflict is weerstand, verdedigingsmechanismen of patronen (Defenses). Weerstand varieert van volledig onderbewust naar volledig bewust. 

Verdedigingsmechanisme creëren problemen en jouw lijden. Symptomen motiveren je om je lijden op te lossen.

Wanneer we opgroeien hebben we soms gevoelens. We zijn alleen in staat om onze behoeftes via gevoel (of affect) aan te geven. Dat is de modus van communicatie. 

We ontwikkelen verdedigingsmechanismen wanneer we als kind emoties of affect tonen. De ouder kan dan soms angstig of beangstigend worden. Dat is een groot probleem voor het kind, waarbij de emoties de relatie met de ouder kunnen bedreigen (Bowlby, 1980). “En die heb ik nodig om te overleven”. Dus dan probeer ik te voorkomen dat ik gevoelens heb door verdedigingsmechanisme te ontwikkelen. Hiermee reguleer ik de emoties van mijn ouder. Verdedigingsmechanisme is een ‘geschenk van liefde’ (gift of love) richting de ouder.

Verdedigingsmechanismen zijn er in alle soorten en maten. Een aantal heb je vast weleens gehoord, zoals projectie of ontkenning. Maar er zijn ook subtielere zoals vaagheid, emotionele distantie of zelfkritiek. En ook een paar die zich voordoen als gevoelens, maar het eigenlijk niet zijn, zoals huilerigheid en blinde woede wat we binnen ISTDP acting out noemen. Beide zijn niet de echte gevoelens, maar manieren om de echte gevoelens te maskeren of spanning te ontladen.

In een ander blog zullen we meerdere verdedingsmechanismen beschrijven.

Angst

In de volksmond soms als stress of spanning genoemd. Wij noemen het Angst en in het Engels: Anxiety. We maken hierbij echter wel onderscheid tussen angst als in fear of angst als in anxiety. 

Angst is de lichamelijke signaal dat er een in conflict in je speelt. In dit andere blog vertellen we je over verschillende niveau’s en vormen van angst en hoe je angst kan herkennen.

Als gevoelens worden onderdrukt door verdedigingsmechanisme, levert dat angst op. De angst kan zich dan nestelen in bijvoorbeeld je spieren van je hoofd, waardoor je klachten als hoofdpijn kan ervaren. Doordat de spanning lang aanhoudt ontstaat bijvoorbeeld  moeite om in slaap te komen of vermoeidheid. Dit zijn de gevolgen van niet gereguleerde angst, door nog niet verwerkte of doorleefde gevoelens. Het is daarom belangrijk om de spanning op te merken in je lichaam en te kijken naar wat de oorzaak is voor die spanning, zodat we het kunnen oplossen en de spanning uiteindelijk verdwijnt.

Gevoelens en impulsen

Vrijwel alle situaties en interacties met andere mensen geven ons gevoelens of emoties. Dat gaat mega snel en veelal onbewust. Sommige van die emoties komen soms bewust bovendrijven. Bijvoorbeeld verdriet als je iemand hebt verloren. Of boosheid als iemand je iets naars aandoet. Of schuld als je iemand iets naars aandoet (waar je om geeft).

Soms zijn we niet bewust van onze gevoelens, maar zorgen de emoties er wel voor dat we bepaalde keuzes maken of bepaald gedrag vertonen. Emoties sturen ons gedrag. En onze emoties laten onze echte zelf zien. Onze diepere verlangens, wensen, impulsen en wie we echt zijn. Als we niet in contact staan met onze gevoelens, ontstaan er problemen.

In sommige gevallen zijn emoties conflicterend. Zo kun je van iemand houden (een positief gevoel hebben) en enorm boos op diegene zijn (negatief gevoel). Die twee lijken soms niet samen te kunnen. En dan gebeurt er wat raars in ons: we duwen (onbewust) de gevoelens weg en krijgen angst of we gaan over op verdedigingsmechanismen om die gevoelens maar niet te hoeven voelen. Dat is een ‘act of love’. Dit gaat meestal onbewust en soms razendsnel. Zo snel, dat we soms het gevoel niet eens voelen. Dan merken we alleen angst of spanning in het lijf, of soms kunnen we alleen gevoel opmerken door de bovenliggende  verdedigingsmechanismen.

 

En in de therapie sessie?

We proberen je te helpen bij het identificeren van de oorzaak van je probleem. Om tot de oorzaak te komen, worden er allerlei onbewuste verdedigingsmechanismes opgeworpen, die jou jouw weg blokkeren naar verlichting. 

Wij helpen je om jouw verdedigingsmechanismen en patronen te identificeren. De mechanismes worden dan van onderbewust naar bewust. Vanuit daar kan je dieper tot jouw kern komen. Daarvoor moet je zien wat deze mechanismes je opleveren, maar ook wat het je kost om ze in stand te houden. Als je ze bewust bent kan je er ook niet in meegaan. Dan zijn je gevoelens makkelijker te voelen.

Soms leidt deze weg tot angst. Dan helpen we je om de angst te voelen en aandacht te geven als ze te extreem zijn om nog helder na te denken en te kunnen leren van de sessie. Je kan niet iets voelen als je je angstig voelt. Als ze voldoende (intern) gereguleerd zijn, is het makkelijker om je gevoelens te voelen.

Je raadt al wat we met gevoelens en impulsen willen doen… voelen! Door de gevoelens omhoog te laten komen, ze te ervaren door de sensaties die erbij horen in je lichaam op te merken, kun je ook opmerken welke impulsen horen bij die gevoelens. Daar gaan we aandacht aan geven, want dat is de manier om het gevoel er uit te krijgen. Bovendien komt er door volledig te voelen soms ‘materiaal’ waar we mee kunnen werken bovendrijven uit het onbewuste. Hetgeen wat al langere tijd zorgt voor problemen en waardoor nieuwe situaties die gelijkenissen hebben als triggers werken om je spanning en verdediging weer vol aan te zetten.

Tijdens de sessies trainen we met de drie punten bij jezelf beter herkennen. Hierdoor versterk je je ‘ego capaciteit’ of je zelf-observerend vermogen. En dat helpt om te helen en klachten nu en in de toekomst te verminderen.

Meer lezen?