Waar we op focussen in de therapie: De driehoek van conflict

In ISTDP (Intensive Short-Term Dynamic Psychotherapy) letten we op drie punten: Gevoelens en impulsen, Spanning en Verdedigingsmechanismen of patronen. We noemen die drie de driehoek van conflict. In dit blog bespreken we de drie punten en waarom ze zo belangrijk zijn voor de therapie en voor jou om je klachten te verminderen.

Gevoelens en impulsen

Vrijwel alle situaties en interacties met andere mensen geven ons gevoelens of emoties. Dat gaat mega snel en veelal onbewust. Sommige van die emoties komen soms bewust bovendrijven. Bijvoorbeeld verdriet als je iemand hebt verloren. Of boosheid als iemand je iets naars aandoet.

Meestal voelen we ze niet bewust, maar zorgen de emoties er wel voor dat we bepaalde keuzes maken of bepaald gedrag vertonen. Emoties sturen ons gedrag. En onze emoties laten onze echte zelf zien. Onze diepere verlangens, wensen, impulsen en wie we echt zijn. Als we niet naar onze gevoelens luisteren ontstaan er problemen.

In sommige gevallen zijn emoties conflicterend. Zo kun je van iemand houden (een positief gevoel hebben) en enorm boos op diegene zijn (negatief gevoel). Die twee lijken soms niet samen te kunnen. En dan gebeurt er wat raars in ons: we duwen (onbewust) de gevoelens weg en krijgen spanning of we gaan over op verdedigingsmechanismen om die gevoelens maar niet te hoeven voelen. Dit gaat meestal onbewust en soms razendsnel. Zo snel, dat we soms het gevoel niet eens voelen, maar vooral de spanning of we zetten die verdedigingsmechanismen op.

Spanning

In het Engels hebben ze er eigenlijk een betere term voor: Anxiety. Ze maken met die term beter onderscheid tussen angst van externe kanten (fear), aanspanningen in het lijf (tension) en angst of spanning uit een conflict binnenin je (anxiety). Het gaat om die laatste, maar we houden het hier maar even bij spanning.

Spanning is de lichamelijke uiting als iets binnenin je in conflict is (met name emoties) en er niet volledig mag zijn. In dit andere blog vertellen we je over verschillende vormen van spanning en waar dat vandaan komt.

Als gevoelens worden onderdrukt levert dat spanning op wat er voor zorgt dat we fysieke klachten zoals hoofdpijn, last van onze maag en darmen en gespannen spieren ervaren. Maar ook mentale klachten, zoals angsten, depressie of somberheid, een futloos gevoel of dat je slecht slaapt. Het is daarom belangrijk om de spanning op te merken in je lichaam en te kijken naar wat de oorzaak is voor die spanning, zodat we het kunnen oplossen en de spanning uiteindelijk verdwijnt.

Verdedigingsmechanismen

Het derde punt van de driehoek van conflict is weerstand of verdedigingsmechanismen of patronen. We ontwikkelen onze verdedigingsmechanismen ergens in onze jeugd om te zorgen dat onze spanning omlaag gaat of om onszelf tegen een bepaalde situatie te beschermen. Dat werkt prima. Alleen als we ouder zijn werken ze ook als dat niet nodig zou hoeven zijn. Overdadige weerstand zorgt veelal voor de klachten die we hebben. Het lijkt spanning een beetje te bestrijden, maar verdubbelt op de lange termijn de dosis spanning. En maskeert de echte gevoelens en daarmee de echte zelf.

Verdedigingsmechanismen zijn er in alle soorten en maten. Een aantal heb je vast weleens gehoord, zoals projectie of ontkenning. Maar er zijn ook subtielere zoals vaagheid, emotionele distantie of zelf-aanval of zelfkritiek. En ook een paar die zich voordoen als gevoelens, maar het eigenlijk niet zijn, zoals huilen of huilerigheid en blinde woede wat we binnen ISTDP acting out noemen. Beide zijn niet de echte gevoelens, maar manieren om de echte gevoelens te maskeren of spanning te ontladen.

In een ander blog zullen we meerdere verdedingsmechanismen beschrijven.

Wat doen we met die drie in de therapie sessie?

We proberen in de sessie de verdedigingsmechanismen en patronen te identificeren en ervoor te zorgen dat je je er tegen gaat afzetten. Daarvoor moet je zien wat ze opleveren, maar ook hoe ze je schaden. Als je tegen ze kunt keren dan zijn je gevoelens makkelijker te voelen, want er is minder wat ze tegenhoudt.

Spanning proberen we te voelen en aandacht te geven als ze te extreem zijn om nog helder na te denken en te kunnen leren in de sessie. We reguleren ze daarmee. Als ze voldoende zijn gereguleerd is het makkelijker om je gevoelens te voelen.

Je raadt al wat we met gevoelens en impulsen willen doen… voelen! Door de gevoelens omhoog te laten komen, ze te ervaren door de sensaties die erbij horen in je lichaam op te merken, kun je ook opmerken welke impulsen horen bij die gevoelens. Daar gaan we aandacht aan geven, want dat is de manier om het gevoel er uit te krijgen. Bovendien komt er door volledig te voelen soms ‘materiaal’ waar we mee kunnen werken bovendrijven uit het onbewuste. Hetgeen wat al langere tijd zorgt voor problemen en waardoor nieuwe situaties die gelijkenissen hebben als triggers werken om je spanning en verdediging weer vol aan te zetten.

Tijdens de sessies trainen we met de drie punten bij jezelf beter herkennen. Hierdoor versterk je je ‘ego capaciteit’ of je zelf-observerende vermogen. En dat helpt om te helen en klachten nu en in de toekomst te verminderen.

Meer lezen?